Yapay zeka su tüketiyor mu, bir soru ne kadar su ve enerji harcar

Yapay zeka su tüketiyor mu

Evet. Yapay zeka su tüketir, çünkü modelleri çalıştıran veri merkezleri ısınır ve bu ısı çoğu tesiste suyla atılır. Suyun ikinci yolu elektriktir. Veri merkezinin çektiği elektriği üreten santrallerin önemli bir kısmı da soğutma için su kullanır.

Tek bir soru için harcanan su çok küçük, toplam ise büyük. Google'ın Ağustos 2025 açıklamasına göre ortanca bir Gemini metin istemi 0,26 mililitre su harcıyor, yani yaklaşık beş damla. Aynı şirketin veri merkezleri ve ofisleri 2025'te toplam 41 milyon metreküp su tüketti. İki rakam da doğru. Aradaki fark, istem sayısının milyarlarla ölçülmesinden geliyor.

Yapay zekanın diğer etkilerini yapay zekanın faydaları ve zararları rehberinde topladık. Bu sayfa yalnız su ile enerji hesabına odaklanıyor.

Bir soru ne kadar su ve enerji harcar

Bir yapay zeka sorusu, şirketlerin açıkladığı rakamlara göre 0,24 ile 0,34 watt saat enerji ve 0,26 ile 45 mililitre arasında su harcıyor. Akademik tahminler yanıt başına 10 ile 50 mililitre su veriyor. Aralığın bu kadar geniş olmasının nedeni ölçülen şeyin farklı olması, aşağıda ayrıca açıklıyoruz.

Rakamları günlük kullanıma çevirmek için basit bir hesap yaptık. Günde 20 soru soran biri Google'ın rakamıyla yaklaşık 5 mililitre, OpenAI'ın rakamıyla yaklaşık 6,4 mililitre su harcamış olur. Akademik tahminin alt ucu 200 mililitre, üst ucu 1 litre verir. Hesap yalnız metin sorusu için geçerli, görsel ve video üretimini kapsamıyor.

Şirketlerin ve araştırmacıların açıkladığı rakamlar

Şirketlerin açıkladığı rakamlar 2025 yazında art arda geldi. OpenAI Haziran'da, Mistral Temmuz'da, Google Ağustos'ta açıklama yaptı. Tablo her rakamı kaynağı, ölçüm kapsamı ve tarihiyle yan yana koyuyor. Galon ve damla gibi birimleri mililitreye çevirdik.

Google'ın Gemini istemi için açıkladığı rakam

Google, ortanca bir Gemini metin isteminin 0,24 watt saat enerji ve 0,26 mililitre su harcadığını 21 Ağustos 2025'te açıkladı. Ölçüm Mayıs 2025 verisine dayanıyor. Hesaba boşta bekleyen yedek makineler, ana işlemci ile bellek ve veri merkezinin soğutma yükü de girdi. Google'ın verdiği karşılaştırmaya göre yalnız aktif çipleri saymak rakamı 0,10 watt saate düşürüyor. Şirket bu dar yöntemi gerçek yükü olduğundan az gösteren iyimser bir senaryo olarak niteliyor.

Aynı açıklamada istem başına enerjinin Mayıs 2024 ile Mayıs 2025 arasında 33 kat azaldığı da yer alıyor. Google, rakamların bağımsız bir üçüncü tarafça doğrulanmadığını ve bütün istemleri temsil etmediğini dipnotta belirtiyor. Gemini'nin ne olduğunu ve nasıl kullanıldığını Google yapay zeka Gemini rehberinde anlattık.

OpenAI CEO'sunun ChatGPT sorgusu için verdiği rakam

OpenAI CEO'su Sam Altman, 10 Haziran 2025'te yayımladığı "The Gentle Singularity" yazısında ortalama bir ChatGPT sorgusunun yaklaşık 0,34 watt saat enerji harcadığını yazdı. Su için verdiği rakam 0,000085 galon, kendi ifadesiyle çay kaşığının on beşte biri. Mililitreye çevrildiğinde yaklaşık 0,32 eder. Yazıda "ortalama sorgu"nun neyi kapsadığı ve rakamın nasıl hesaplandığı açıklanmıyor. Karşılaştırma yaparken bu eksikliği hesaba kat.

Mistral'in yaşam döngüsü analizi

Mistral AI, 22 Temmuz 2025'te Mistral Large 2 modeli için yaşam döngüsü analizini yayımladı. Çalışma danışmanlık şirketi Carbone 4 ve Fransız çevre ajansı ADEME ile yapıldı, iki bağımsız denetim firması tarafından gözden geçirildi. Sonuca göre Le Chat'teki 400 tokenlik bir yanıt 45 mililitre su ve 1,14 gram karbondioksit eşdeğeri tutuyor. Rakamın diğer şirketlerinkinden yüksek çıkmasının bir nedeni yöntem. Yaşam döngüsü analizi veri merkezinin ötesine geçip donanım üretimi gibi aşamaları da kapsıyor.

Akademik tahminler ne diyor

Akademik tahminlerin en çok alıntılananı Kaliforniya Üniversitesi Riverside'dan Shaolei Ren ile ekibinin "Making AI Less Thirsty" çalışması. Makale Nisan 2023'te arXiv'de yayımlandı, son sürümü 26 Mart 2025 tarihli. Yazarlara göre GPT-3, kullanıldığı yere ve zamana bağlı olarak 10 ile 50 orta uzunlukta yanıt için yarım litrelik bir şişe su tüketiyor.

Aynı çalışma GPT-3'ün eğitiminin Microsoft'un ABD'deki veri merkezlerinde 700 bin litre temiz suyu doğrudan buharlaştırabileceğini hesaplıyor. Yazarlar küresel yapay zeka talebinin 2027'de 4,2 ile 6,6 milyar metreküp su çekimine yol açacağını öngörüyor. Su çekimi kaynaktan alınan toplam sudur. Tüketim ise bunun buharlaşan ve kaynağa geri dönmeyen kısmıdır, iki kavram sık sık karıştırılıyor.

Çalışmanın bir varsayımı sonucu büyük ölçüde belirliyor. Yazarlar orta boy bir istek için sunucunun 0,004 kilovat saat, yani 4 watt saat enerji harcadığını kabul ediyor. Bu değer, Google ile OpenAI'ın 2025'te açıkladığı rakamın yaklaşık 12 ile 17 katı. Varsayım 2023'teki GPT-3 için yapıldı, 2025 modellerine olduğu gibi taşınamaz.

Rakamlar neden bu kadar farklı çıkıyor

Rakamlar farklı çıkıyor çünkü her kaynak suyun farklı bir parçasını, farklı bir model ve donanım için ölçüyor. Google'ın 0,26 mililitresi ile Li ve arkadaşlarının 50 mililitresi arasında yaklaşık 190 kat fark var. İkisi de kendi yönteminde tutarlı. Farkı yaratan başlıca beş etken şunlar:

• Doğrudan ve dolaylı su: Google'ın rakamı veri merkezinin kendi su kullanım verimliliğine (WUE) dayanıyor, santraldeki suyu saymıyor. Li ve arkadaşları elektrik üretiminde harcanan dolaylı suyu da ekliyor.
• Kullanım ve yaşam döngüsü: Google ile OpenAI yalnız sorunun çalıştırılmasını ölçüyor. Mistral çip ve sunucu üretimini de hesaba katıyor.
• Eğitim ve kullanım: Eğitim tek seferlik büyük bir harcama, kullanım ise her soruda tekrarlanan küçük harcama. Tabloda ikisi ayrı satırlarda.
• Enerji varsayımı: İstem başına 4 watt saat ile 0,24 watt saat arasındaki fark, su tahminini de aynı oranda değiştiriyor.
• Veri merkezinin konumu: Sıcak ve kuru iklimde soğutma daha çok su buharlaştırır. Elektriğin kömür, doğalgaz, rüzgar ya da güneşten gelmesi de dolaylı suyu değiştirir.

Yapay Bülten'in görüşü şu: tek bir "doğru rakam" aramak yerine hangi kapsamın ölçüldüğüne bak. Beş damla da yarım şişe de doğru olabilir, ikisi farklı soruların cevabı.

Veri merkezleri nasıl soğutulur, su nereye gider

Veri merkezleri, sunucuların ürettiği ısıyı havayla, suyla ya da çipe kadar uzanan sıvı devreleriyle dışarı atarak soğutulur. Klasik yöntemde ısınan su soğutma kulelerinde buharlaştırılır. Buharlaşan su geri dönmez, tüketim hanesine yazılan kısım da budur.

Su ile enerji arasında bir takas var. Google'ın 2026 Çevre Raporu'na göre suyla soğutma, hava soğutmasından daha az enerji harcıyor. Şirketin Oregon'daki The Dalles tesisleri 2025'te 469 milyon galon su tüketti. Aynı tesislerde 2025'in son çeyreğinde soğutma ve güç dağıtımı için gereken ek enerji, BT donanımının harcadığının yüzde 6 ile 10'u arasında kaldı. Google sektör ortalamasını yüzde 54 olarak veriyor.

İki ölçüt bu takası izler. Güç kullanım verimliliği (PUE), tesisin toplam enerjisinin sunuculara giden enerjiye oranıdır ve 1'e yaklaştıkça iyidir. Google 2025 filo ortalamasını 1,09 olarak açıkladı. Su kullanım verimliliği (WUE) ise soğutma ile nem kontrolünde kullanılan suyun enerjiye oranıdır, litre bölü kilovat saat olarak verilir.

Yeni tasarımlar buharlaşmayı azaltmaya çalışıyor. Microsoft, Ağustos 2024'ten itibaren tasarlanan veri merkezlerinde soğutma sıvısını kapalı bir devrede doğrudan çiplere götüren bir sistem kullanıyor. Şirketin 9 Aralık 2024 tarihli açıklamasına göre bu tasarım tesis başına yılda 125 milyon litreden fazla suyu kurtaracak. Mevcut tesislerde hava ve su soğutması bir arada kullanılmaya devam ediyor. Soğutmayı uzaya taşıma denemeleri de var. Yapay Bülten 122'de Google'ın uzayda soğutmayı da test edecek dört TPU'lu uydusunu yazmıştık.

Google, Microsoft ve Meta çevre raporları ne gösteriyor

Üç şirketin çevre raporu da veri merkezlerini su kullanımının ana kaynağı olarak gösteriyor. Google'ın raporu tüketimin yapay zeka talebiyle arttığını açıkça yazıyor. Şirketler bu artışı dengelemek için verimliliği artırıyor ve su havzalarına geri su kazandıran projeler finanse ediyor. Raporlar aynı ölçütleri aynı biçimde vermediği için doğrudan karşılaştırma zor.

Google 2026 Çevre Raporu

Google'ın 2026 Çevre Raporu, 2025'te veri merkezleri ile ofislerde 10,9 milyar galon, yani 41 milyon metreküp su tüketildiğini gösteriyor. Tüketim 2024'e göre yüzde 34 arttı. Rapordaki tabloya göre bunun 10,5 milyar galonu veri merkezlerine ait. Şirketin veri merkezlerindeki elektrik tüketimi aynı dönemde 30,6 terawatt saatten 42,4 terawatt saate çıktı. Google, su yenileme projeleriyle 2025'te tatlı su tüketiminin yaklaşık yüzde 78'ini havzalara geri kazandırdığını açıkladı.

Rapordaki iki tabloyu birleştirince kaba bir oran çıkıyor. Google'ın veri merkezleri 2025'te kilovat saat başına yaklaşık 0,94 litre su tüketti. Bu oran bizim hesabımız, şirketin açıkladığı bir WUE değeri değil. Rapor ayrıca aynı yıl çekilen 14,7 milyar galonun 3,8 milyar galonunun kaynağa geri verildiğini gösteriyor.

Microsoft 2026 Çevresel Sürdürülebilirlik Raporu

Microsoft'un 2026 raporu, 2025 mali yılında kendi veri merkezlerinin ortalama WUE değerinin kilovat saat başına 0,27 litre olduğunu yazıyor. Değer 2022'ye göre yüzde 25 daha düşük, şirketin 2030 hedefi yüzde 40 azalma. Microsoft aynı yıl 14,2 milyon metreküpten fazla suyu havzalara geri kazandırdığını ve bunun ilk kez toplam su çekimini aştığını açıkladı. Google için yaptığımız 0,94 litrelik hesap ile bu 0,27 değeri aynı tanıma dayanmıyor, yan yana koyup "biri üç kat verimli" demek yanlış olur.

Meta 2025 Sürdürülebilirlik Raporu

Meta'nın 2025 raporu su kullanımının büyük kısmının veri merkezlerinden geldiğini ve suyun sunucu salonlarının hava akışı ile soğutmasında harcandığını belirtiyor. Şirket 2030'da su pozitif olmayı hedefliyor. Raporda öne çıkan su rakamı restorasyonla ilgili. Meta'nın finanse ettiği projeler 2024'te yüksek ve orta su stresli bölgelere 1,6 milyar galondan fazla su kazandırdı.

Veri merkezlerinin elektrik tüketimi nereye gidiyor

Veri merkezlerinin elektrik tüketimi hızla artıyor ve su tüketimini de beraberinde büyütüyor. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), Nisan 2025'te yayımladığı Enerji ve Yapay Zeka raporunda veri merkezlerinin 2024'teki talebini 415 terawatt saat olarak hesapladı. Kurumun temel senaryosunda talep 2030'a doğru yaklaşık 945 terawatt saate ulaşıyor. IEA bu büyümenin başlıca sürükleyicisi olarak yapay zekayı gösteriyor.

Şirket tarafındaki ölçek de aynı yönü gösteriyor. OpenAI'ın bilgi işlem kapasitesinin 2025'te 0,6 gigavattan 1,9 gigavata çıktığını Yapay Bülten 97'de aktardık. Yapay Bülten 118'de yer verdiğimiz Ohio kampüsü ise tek başına 10 gigavatlık bir proje. Elektrik talebi büyüdükçe santrallerdeki dolaylı su tüketimi de büyür, özellikle elektrik termik santrallerden geliyorsa.

İstem başına verimlilik artarken toplam talebin büyümesi çelişki değil. Google'ın istem başına enerjisi bir yılda 33 kat azaldı, aynı dönemde şirketin veri merkezi elektriği yaklaşık yüzde 38 arttı. Kullanım hızla büyüdüğü için verimlilik kazancı toplamı düşürmeye yetmiyor.

Türkiye'de veri merkezleri ve su

Türkiye'deki veri merkezlerinin toplam su ve elektrik tüketimini gösteren kamuya açık resmi bir istatistiğe Ekim 2026 itibarıyla ulaşamadık. Rakamı doğrulanamayan bir tahmini burada vermiyoruz.

Bilinen bir nokta var. Google'ın 2026 Çevre Raporu'ndaki tesis listelerinde Türkiye'de kendi işlettiği bir veri merkezi yer almıyor. Türkiye'den yazılan bir Gemini isteminin su ayak izi bu yüzden Türkiye'deki koşullara değil, isteği işleyen tesisin iklimine ve elektrik karışımına bağlı. Yapay zekanın temel kavramlarını yapay zeka nedir rehberinde bulabilirsin.

Yapay zekayı daha az su ve enerjiyle nasıl kullanırsın

Yapay zekayı daha az su ve enerjiyle kullanmak için gereksiz hesaplamayı azalt. Tek bir sorunun payı küçük, ama aynı alışkanlık milyonlarca kullanıcıda toplanınca fark ediyor. Şu adımlar kullanım kalitesini düşürmez:

1. İşe uygun modeli seç. Basit bir çeviri ya da özet için uzun düşünen akıl yürütme modeline gerek yok. Hangi aracın neye uygun olduğunu en iyi yapay zeka araçları karşılaştırmasında anlattık.
2. Soruyu ilk seferde net yaz. Bağlamı ve istediğin biçimi baştan ver, aynı cevabı defalarca yeniden ürettirme. Yöntem için yapay zekaya soru sorma rehberine bak.
3. Gereğinden uzun çıktı isteme. Mistral'in rakamı 400 tokenlik bir yanıt için. Üretilen her ek token ek hesaplama demek.
4. Görsel ve videoyu ihtiyaç olduğunda üret. Tablodaki rakamların hiçbiri görsel ya da video üretimini kapsamıyor.
5. Raporları oku. Kullandığın hizmetin şirketinin çevre raporunda su tüketimi, WUE ve yenileme oranı yer alıyor mu, bak.

Yapay Bülten'in görüşü şu: suyu en çok etkileyen kararlar bireysel kullanımda değil, veri merkezlerinin nereye kurulduğu, nasıl soğutulduğu ve hangi elektrikle çalıştığında veriliyor. O kararları takip etmenin yolu şirketlerin raporlarını ve bağımsız ölçümleri karşılaştırmak.