Türk yapay zeka modelleri, yerli Türkçe dil modelleri ve Kumru

Türk yapay zeka modelleri hangileri

Türk yapay zeka denince Türkçe için eğitilmiş ya da Türkçeye uyarlanmış yerli dil modelleri kastedilir. Ekim 2026 itibarıyla doğrulanabilen başlıca örnekler VNGRS'in Kumru'su, TÜBİTAK BİLGEM'in BİLGE'si ve T3 Vakfı'nın T3 AI projesidir. Trendyol, Turkcell ile Yıldız Teknik ve Boğaziçi üniversitelerinin Hugging Face'te yayımladığı modeller de bu gruba girer.

Aşağıdaki tabloyu resmi model sayfalarından ve kurum açıklamalarından derledik. Tarih sütunu modelin ilk duyurusunu ya da Hugging Face'teki yayın gününü gösterir.

Listede sıfırdan eğitilen modeller ile hazır bir yabancı modeli Türkçeye uyarlayan modeller yan yana duruyor. Kumru ve TURNA Türkçe için baştan eğitildi. Trendyol, Turkcell ve COSMOS modelleri ise Mistral, Llama, Qwen ya da Gemma gibi açık modellerin üzerine Türkçe eğitimle kuruldu. Türk yapay zekasını genel sıralamalardaki modellerle karşılaştırmak istersen en iyi yapay zeka modelleri rehberindeki güncel tabloya bak.

Kumru nedir, nasıl kullanılır

Kumru, Türk teknoloji şirketi VNGRS'in Türkçe için sıfırdan eğittiği büyük dil modelidir. Ekim 2025'te 7,4 milyar parametreli sürümüyle duyuruldu. Webrazzi'nin aktardığına göre model 500 GB temizlenmiş metinle, yaklaşık 300 milyar token üzerinde, H100 ve H200 kartlarla 45 günde eğitildi. Bağlam penceresi 8.192 token, yani yaklaşık 20 A4 sayfa.

Kumru'nun büyük sürümü 16 GB ekran belleği olan tek bir kartta çalışacak biçimde tasarlandı. VNGRS modeli özellikle verisini dışarı çıkaramayan kurumlar için konumluyor. Sohbet botu, belge özetleme ve çağrı merkezi analizi örnek kullanım alanları arasında. Şirket Kumru'nun geliştirme aşamasında olduğunu, hata yapabileceğini de açıkça yazıyor.

Kumru'yu denemek ve kendi bilgisayarında çalıştırmak

Kumru'yu iki yoldan kullanabilirsin. Büyük sürüm kumru.ai adresindeki deneme arayüzünde, küçük sürüm Kumru-2B ise Hugging Face'te herkese açık. Kumru-2B'yi kendi bilgisayarında çalıştırmak için şu adımları izle:

1. Bilgisayarına Python ve Hugging Face'in transformers kütüphanesini kur.
2. Kumru-2B model sayfasını aç ve model kartındaki örnek kodu kopyala.
3. Kodda model adını vngrs-ai/Kumru-2B olarak bırak, sohbet şablonuyla sorunu Türkçe yaz.
4. Daha hızlı sunucu kurulumu gerekiyorsa model kartının önerdiği vLLM, SGLang ya da Docker Model Runner'ı kullan.
5. Cevapları kendi işinden örneklerle kontrol et. Model kartı Kumru'nun hata yapabileceğini belirtiyor.

Kumru-2B'nin lisansı Apache 2.0, yani ticari projede de kullanılabilir. Model kartına göre Kumru'nun Türkçe için geliştirilmiş tokenizer'ı aynı metni diğer açık modellere göre daha az parçaya bölüyor. Kart, öteki modellerin aynı Türkçe metin için yüzde 38 ile 98 arası daha fazla token harcadığını yazıyor.

TÜBİTAK BİLGE nedir, ne zaman kullanıma açılacak

BİLGE, TÜBİTAK BİLGEM'in geliştirdiği Türkçe büyük dil modeli altyapısıdır. TÜBİTAK'ın resmi açıklamasına göre model ilk kez 13 Haziran 2026'da Türkiye Yapay Zeka Zirvesi'nde kamuoyuna tanıtıldı. Aynı açıklama BİLGE'nin henüz genel kullanıma açılmış bir hizmet olmadığını vurguluyor.

Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır 29 Temmuz 2026'da modelin 37 milyar parametreyle geliştirildiğini söyledi. Kacır, BİLGE'nin yakın zamanda geliştiricilerin kullanımına açılacağını da açıkladı. 23 Ekim 2026 itibarıyla açılış tarihini bildiren resmi bir duyuru bulamadık.

BİLGE adını taşıyan uygulamalara dikkat et. TÜBİTAK, internette BİLGE adıyla sunulan uygulamaların kurumun resmi hizmeti olmadığını açıkladı. Anadolu Ajansı'nın teyit servisi de BİLGE'nin OpenAI arayüzünü kullandığı iddiasını yanlış buldu. Erişim duyuruları yalnız TÜBİTAK ile Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı'nın resmi kanallarından yapılacak.

T3 AI nedir, kim geliştiriyor

T3 AI, Türkiye Teknoloji Takımı Vakfı (T3 Vakfı) öncülüğünde yürütülen Türkçe büyük dil modeli projesidir. Vakfın sayfası projeyi paydaşların iş birliğiyle hayata geçirilen açık kaynaklı bir yapay zeka projesi olarak tanımlıyor. Vakfın duyurusuna göre çalışmalar Aralık 2023'te Take Off Girişim Zirvesi'nde açıklandı. Mart 2024'te vakfın mütevelli heyeti başkanı Selçuk Bayraktar projeyi T3 AI'LE adıyla tanıttı ve gönüllü başvurusu açıldı.

T3 AI kamuoyunda Baykar'la birlikte anılıyor. Vakfın kendi duyurusu ise projeyi T3 Vakfı ve paydaşları adına anlatıyor. Projenin t3ai.org sayfası öğrenci, geliştirici ve araştırmacılara gönüllü katılım çağrısı yapıyor.

T3 AI'ın parametre sayısı, mimarisi ya da Türkçe test sonuçları resmi bir belgede yayımlanmadı. Herkesin indirebileceği bir model ağırlığını da resmi kaynakta doğrulayamadık. Projeyi bu yüzden tablodaki öteki modellerle aynı ölçüyle karşılaştırmak şimdilik mümkün değil.

Yerli yapay zeka modelleri şirketlerde, Trendyol ve Turkcell

Yerli yapay zeka çalışmalarının önemli bir kısmı şirketlerin kendi işleri için eğittiği açık modellerden çıkıyor. Bu modeller genel sohbet asistanı olarak değil, belirli iş görevleri için tasarlanıyor. Hepsi Hugging Face'te indirilebilir durumda. Model geliştiren büyük oyuncuları Türkiye ve dünyadaki yapay zeka şirketleri sayfasında topladık.

Trendyol LLM

Trendyol ilk Türkçe dil modellerini Ocak 2024'te Mistral 7B tabanıyla yayımladı. Temmuz 2025'te Qwen3-8B üzerine kurulan Trendyol-LLM-8B-T1 geldi. Şubat 2026'da yayımlanan Trendyol-LLM-Asure-12B ise Gemma 3 12B tabanlı, görsel de anlayan bir model. Model kartına göre Asure'nin genel ansiklopedik bilgisi bilerek sınırlı tutuldu. Model özetleme, soru cevap ve ürün verisi çıkarma gibi e-ticaret işlerine ayarlandı.

Turkcell LLM

Turkcell, Nisan 2024'te Turkcell-LLM-7b-v1 modelini Apache 2.0 lisansıyla yayımladı. Model kartına göre model Mistral 7B tabanlı. Turkcell modeli 5 milyar token temizlenmiş Türkçe metinle eğitti, tokenizer'ı da Türkçe için genişletti. Hugging Face'teki sayfada Nisan 2024'ten sonra yeni bir Turkcell dil modeli sürümü görünmüyor.

Üniversitelerin modelleri

Yıldız Teknik Üniversitesi'nin COSMOS ekibi Turkish-Llama-8b ve Turkish-Gemma-9b modellerini yayımladı. Boğaziçi Üniversitesi'nin TURNA modeli 1,1 milyar parametreli bir kodlayıcı ve kod çözücü modeldir. TURNA yalnız ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanılabiliyor.

Yerli yapay zeka Türkçede ne kadar başarılı

Yerli yapay zeka modelleri Türkçe testlerde iyi sonuç veriyor, ama genel başarıda büyük küresel modellerin önüne geçemedi. Bağımsız Türkçe değerlendirme setleri bu tabloyu gösteriyor. En çok kullanılan iki set Cetvel ile TR-MMLU.

• Cetvel: Türkçe için 23 görevden oluşan, Ağustos 2025'te yayımlanan bir değerlendirme seti. Dilbilgisi düzeltme, çeviri ve Türk tarihine dayalı soru cevap gibi görevler içeriyor. Yazarlar 70 milyar parametreye kadar 33 açık modeli ölçtü.
• TR-MMLU: Türk eğitim sisteminin 62 bölümünden 6.200 çoktan seçmeli sorudan oluşan bir set.

Cetvel makalesinin ana bulgusu dikkat çekici. Türkçeye özel talimat eğitimi almış modeller, Llama 3 ve Mistral gibi çok dilli modellerin genelde gerisinde kaldı. Makale Kumru'nun duyurusundan önce yayımlandı, bu yüzden Kumru o karşılaştırmada yok. VNGRS, Kumru'nun Cetvel'de LLaMA-3.3-70B, Gemma-3-27B ve Qwen-2-72B gibi çok daha büyük modelleri geçtiğini söylüyor. Bu sonuç şirketin kendi ölçümüdür.

COSMOS ekibinin Nisan 2025 tarihli model kartı da benzer bir tablo çiziyor. Turkish-Gemma-9b, Türkçe test ortalamasında 63,31 puan aldı. Aynı tabloda Qwen2.5-72B 67,69, Gemma-3-27B 67,36 puanda. İnsan değerlendiricilerin karşılaştırmasında model yüzde 57,30 kazanma oranıyla gpt-4o-mini'nin (yüzde 62,12) gerisinde kaldı.

Bu sonuçlardan çıkan görüşümüz şu. Yerli modelin gücü genel zekada değil, verinin yurt içinde kalması ile düşük donanım maliyetindedir. Birçok yerli modelin yabancı açık modellerin üzerine kurulduğunu da unutma. Yapay Bülten 118'de yazdığımız gibi Alibaba'nın Qwen ailesi altı ayda 3 milyar indirmeyi aştı. Trendyol'un T1 modeli de bu ailenin bir üyesi üzerine kuruldu. Çin modellerinin Türkiye'deki yerini Çin yapay zekası rehberinde anlattık.

Türkiye Yapay Zeka Eylem Planı ve kamu girişimleri

Türkiye'nin yapay zeka politikasının çerçevesi Türkiye Yapay Zeka Eylem Planı (2026-2030) belgesidir, öncesinde bu rolü Ulusal Yapay Zeka Stratejisi (2021-2025) üstleniyordu. Strateji, 20 Ağustos 2021 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 2021/18 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ile yürürlüğe girdi. Belgeyi Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi ile Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı birlikte hazırladı.

Genelge, Cumhurbaşkanı Yardımcısı başkanlığında bir Ulusal Yapay Zeka Stratejisi Yönlendirme Kurulu kurdu. Kurul en az üç ayda bir toplanacak, sekretaryayı iki kurum birlikte yürütecek. Stratejinin dönemi 2025 sonunda doldu. Ardılı Türkiye Yapay Zeka Eylem Planı (2026-2030), 2026/9 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ile 18 Ağustos 2026 tarihli Resmi Gazete'de (sayı 33344) yayımlandı.

Plan ilk kez 13 Haziran 2026'da Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı'nın Tersane İstanbul'da düzenlediği Türkiye Yapay Zeka Zirvesi'nde açıklandı. TRT Haber'in aktardığına göre plan fark et, istifade et, üret, yönet adlı dört eksende toplam 16 eylem içeriyor.

2026'daki somut kamu adımı BİLGE oldu. Bakan Kacır Temmuz 2026'da kamu kurumlarının yapay zeka kullanım alanlarını önce yerli çözümlere açacağını söyledi. Bakanlığın açıklamasına göre bu alanlar ürün geliştiren şirketlere referans olacak.

Yapay zeka akademisi programları

Türkiye'de devlet destekli ücretsiz yapay zeka akademilerinden biri Google Türkiye'nin Yapay Zeka ve Teknoloji Akademisi'dir. Program 18-29 yaş arası üniversite öğrencisi ya da mezunlarına çevrimiçi eğitim veriyor. Programı Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ile Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi destekliyor. Başka ücretsiz kursları yapay zeka eğitimi rehberinde karşılaştırdık.

Yapay zeka Türkiye haritası

Türkiye'deki yapay zeka girişimlerini gösteren harita, Türkiye Yapay Zeka İnisiyatifi'nin (TRAI) Yapay Zeka Girişimleri Haritası'dır. TRAI haritayı yılda dört kez güncelliyor. Ekim 2026 güncellemesiyle haritaya 43 yeni girişim eklendi, toplam sayı 504'e çıktı.

Hangi Türk yapay zekasını ne için kullanmalısın

Günlük soru cevap ve yazı işleri için bugün yerli bir sohbet asistanı yok. Bu işte ChatGPT, Gemini ya da Claude gibi Türkçe konuşan küresel araçlar daha güçlü kalıyor. Küresel şirketler Türkiye'ye yatırımını da artırıyor. Yapay Bülten 121'de duyurduğumuz gibi OpenAI, ChatGPT reklamlarını 17 Eylül 2026'da Türkiye'de açtı. Bu araçlara iyi soru yazmanın yollarını yapay zekaya soru sorma rehberinde anlattık. Türkçe kullanılan uygulamaları resmi mağazadan indirmek için yapay zeka uygulamaları rehberine bak.

Yerli modeller şu durumlarda öne çıkar:

• Kişisel veri ya da ticari sır içeren belgeyi yurt dışındaki bir sunucuya göndermek istemiyorsan Kumru-2B ya da Turkcell-LLM gibi açık modelleri kendi sunucunda çalıştır.
• Türkçe özetleme, sınıflandırma ya da ürün verisi çıkarma gibi dar bir iş için Trendyol'un göreve ayarlanmış modellerini değerlendir.
• Akademik araştırma yapıyorsan TURNA ile COSMOS modellerini ve Cetvel değerlendirme setini incele.
• Kamu projesi yürütüyorsan BİLGE'nin geliştiricilere açılış duyurusunu TÜBİTAK'ın resmi kanallarından takip et.

Yerli modellerin çoğu genel bilgide sınırlı kalıyor. Bir modeli seçmeden önce kendi işinden 10 ila 20 gerçek örnekle sına ve sonuçları küresel bir modelin cevaplarıyla karşılaştır.